Helianthe Kort en Juliette van Duijnhoven (TU/e): ‘Met buitenzonwering houd je de warmte echt buiten’

Krijgt het onderwerp hittestress inmiddels voldoende aandacht?

Helianthe Kort: “Hittestress en het gebruik van zonwering krijgen vooral aandacht op het moment dat het actueel is, wanneer het buiten daadwerkelijk heet is. Terwijl we niet alleen naar de fysieke interventies zouden moeten kijken, maar ook naar het beleid dat nodig is om ons hier structureel op voor te bereiden. Dat kan nog vele malen beter. Dat is echt onderbelicht.”

Waarom is oververhitting van gebouwen zo’n belangrijk probleem?

Juliette van Duijnhoven: “Oververhitting is problematisch op heel veel vlakken. We hebben de laatste tijd eigenlijk allemaal thuis kunnen merken wat er gebeurt. Huizen warmen op en naarmate een hittegolf langer duurt, loopt de temperatuur verder op. Het gaat dus niet alleen om een warme middag, maar ook om de opeenstapeling van warmte gedurende meerdere dagen.”

Welke gevolgen heeft dat voor de mensen die in die gebouwen verblijven?

Helianthe Kort: “Oververhitting heeft natuurlijk invloed op het gebouw, maar veel belangrijker is de impact op de mensen die daarin leven, wonen en werken. Daarbij gaat het in de eerste plaats om kwetsbare mensen, zoals ouderen en mensen met een chronische aandoening. Voor hen kunnen hoge temperaturen extra belastend zijn.”

Maar de gevolgen beperken zich niet tot kwetsbare groepen?

Helianthe Kort: “Nee. Het gaat ook om mensen bij wie de wekker ’s morgens om kwart over zes gaat en die vervolgens naar hun werk moeten. De eerste warme dag kun je misschien nog wel aan. Maar als die situatie blijft voortduren, kan dat uiteindelijk leiden tot verminderde werkprestaties. Dat heeft gevolgen voor de persoon zelf, maar je kunt je ook voorstellen dat het gevolgen heeft voor de werkgever.”

Hoe helpt de Ladder van Koeling om het probleem aan te pakken?

Juliette van Duijnhoven: “Wij kijken naar de Ladder van Koeling om systematisch te bepalen welke maatregelen je kunt nemen. Je begint met de omgeving: wat kunnen we doen met groen en water om die omgeving te verkoelen? Vervolgens kijk je naar de gebouwschil en naar de manier waarop je die zo goed mogelijk kunt ontwerpen en isoleren. Daarna komt passief koelen in beeld en kijk je hoe je op de juiste momenten de zon kunt weren.”

Helianthe Kort: “Ik vind het een goede manier om na te denken over de verschillende categorieën maatregelen. Wat kunnen mensen zelf doen? Wat is gebouwgebonden? En welke oplossingen vragen steeds meer actieve koeling? Het helpt om niet direct naar de meest actieve oplossing te springen, maar eerst te kijken welke andere mogelijkheden er zijn.”

Wat maakt zonwering binnen die aanpak zo belangrijk?

Juliette van Duijnhoven: “Het moment waarop je de zon tegenhoudt, maakt veel verschil. Zodra je binnenzonwering toepast, is die zonnewarmte in feite al door het glas heen en dus al binnen. Je kunt die warmte dan niet meer volledig buiten houden. Wanneer je buitenzonwering toepast, houd je de zonnewarmte daadwerkelijk buiten voordat die het gebouw binnenkomt.”

Betekent dat dat zonwering voortdurend gesloten moet zijn?

Juliette van Duijnhoven: “Nee, en juist daarom is dynamische zonwering interessant. Je hebt zonwering niet op ieder moment van de dag nodig en ook niet in ieder seizoen. Door de zonwering alleen te gebruiken wanneer dat nodig is, kun je warmte buiten houden en tegelijkertijd voldoende daglicht in het gebouw waarborgen.”

Hoe kan je zorgen voor een goede balans tussen hitte weren en voldoende daglicht behouden?

Juliette van Duijnhoven: “Het gaat erom dat je op het juiste moment reageert. Met dynamische zonwering kun je voorkomen dat een ruimte onnodig opwarmt, terwijl je op andere momenten juist gebruik kunt blijven maken van daglicht.”

Wie is verantwoordelijk voor het nemen van die maatregelen?

Juliette van Duijnhoven: “Dat ligt niet bij één partij. De overheid kan bijvoorbeeld helpen met subsidieregelingen waarmee woningen kunnen worden aangepast. Dat kan voor individuele woning- of gebouweigenaren relevant zijn, maar ook voor woningcorporaties en gemeenten. Daarnaast moet je naar de omgeving van woningen kijken: welke maatregelen kunnen daar worden genomen?”

En heeft de bewoner zelf ook een rol?

Juliette van Duijnhoven: “Zeker. Uiteindelijk ligt er ook een deel bij de gebruiker zelf. De aanpak van oververhitting bestaat dus uit verschillende niveaus: de omgeving, het gebouw, voorzieningen zoals zonwering en de manier waarop bewoners die voorzieningen gebruiken. Juist die combinatie is belangrijk.”

Helianthe Kort: “Daarom moet het onderwerp ook structureler worden benaderd. Niet alleen reageren op het moment dat het heet is, maar vooraf nadenken over beleid en over maatregelen die ervoor zorgen dat gebouwen en hun gebruikers beter voorbereid zijn.”